ตราแผ่นดิน 
Date 23/05/2008 00:00:00
พ.ต.ท.อภิณ์รัตน์ สารากรบริรักษ์
23 พฤษภาคม 2551 สบาย ๆ วันศุกร์
ท่านเคยได้ยินหรือทราบบ้างไหม? ทำไมคนบ้ากลัวตำรวจ ทำไมชอบวางหมวกตำรวจไว้หลังรถเก๋ง ตำรวจในเครื่องแบบไประงับเหตุ หรือจับคนบ้า คนบ้าจะยอมแต่โดยดี (เหมือนงูแพ้เชือกกล่วย) ตำรวจเช่นกัน ไปที่เกิดเหตุ ไปจับคนบ้า ไม่สวมเครื่องแบบ ถูกคนบ้าฟันหัวมาแล้ว ส่วนที่วาง ประดับหมวกตำรวจไว้หลังรถเก๋ง สื่อความหมายได้ สองประการ คือไม่กลัวผี ก็กลัวตำรวจจับ แปลกแต่จริง ครับ
วันนี้ขอนำเรื่องตราแผ่นดิน หรือตราอาร์มแผ่นดิน หรือ ภาษาตำรวจเรียกกันว่า หน้าหมวก(ตำรวจ) มาเล่าสู่กันฟังพอสังเขป
เนื่องจาก สมัยผมรับราชการตำรวจใหม่ ๆ เมื่อสามสิบปีที่แล้วมา มีตำรวจเก่าเล่าขานกันว่าหน้าหมวกตำรวจ มีความศักดิ์สิทธิ์มากเพราะมีตราแผ่นดินอยู่ เวลารับแจ้งพบศพ และจะต้องออกไปชันสูตรพลิกศพอย่าลืมสวมหมวกไปทุกครั้ง เพราะสามารถป้องกันภูติ ผี ปีศาจ หรือวิญญาณผีร้ายได้ โดยเฉพาะผีตายโหง จะจริงจะเท็จอย่างไร อย่าลบหลู่ ไม่เหมือนกับตำรวจสมัยนี้ ภาพปรากฎทางหนังสือพิมพ์มีตำรวจหลายนายแต่งเครื่องแบบ ถือสมุดตรวจสถานที่เกิดเหตุ ไปดูศพชันสูตรศพ ไม่สวมหมวกกันสักเท่าใด นอกจากจะแต่งเครื่องแบบไม่เรียบร้อยแล้ว ระวังวิญญาณผี จะตามมาหลอกหลอนได้นะครับ
|
ตราแผ่นดิน |
|
 ตราแผ่นดินที่หน้าหมวกของตำรวจ เริ่มมีขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งก่อนหน้านั้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 มีตราหน้าหมวกประกอบเครื่องแบบของตำรวจในรูปแบบต่างๆ อาทิ การใช้เครื่องแบบสีน้ำเงิน นุ่งกางเกงและผ้าม่วงโดยสวมหมวกยอด ( Helmet ) ต่อมาใช้ชุดสีกากีและสวมหมวกสีดำมีลักษณะคล้ายหมวกแก๊บ แต่ไม่มีกระบังแดด มีจุกสีแดง สำหรับตราหน้าหมวกชั้นประทวนนั้นทำด้วยโลหะสีเงิน เป็นรูปกงจักรวางอยู่บนกลีบบัวหงาย ภายในเป็นรูปช้างสามเศียร อยู่ตรงกลางอาร์มและมีอักษร กรมกองตระเวน อยู่ที่ขอบกงจักร ส่วนชั้นสัญญาบัตรจะเพิ่มพระมหาพิชัยมงกุฎอยู่ด้านบน เป็นต้น
|
|
ต่อมา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการเปลี่ยนแปลงตราหน้าหมวกใหม่เพื่อความเหมาะสม เรียกกันว่า ปทุมอุณาโลม ซึ่งพระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จำลองมาจากพระราชลัญจกรประจำพระองค์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 แต่ตราหน้าหมวกนี้ใช้ได้ไม่นาน ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลิกใช้ โดยมีพระราชประสงค์ให้ใช้เป็น ตราอาร์ม แบบของอังกฤษ ดังที่ปรากฏอยู่ที่หน้าหมวกตำรวจในปัจจุบัน ซึ่งออกแบบโดยหม่อมเจ้าประวิตร ชุมสาย กำหนดให้ตรงกลางเป็นโล่ ภายในโล่ แบ่งเป็น 3 ส่วน ส่วนบนเป็นรูปช้างเอราวัณสามเศียร อันหมายถึง ทิพยสมบัติ แต่บางท่านให้คำอธิบายว่า หมายถึง สยามประเทศ 3 ส่วน คือ เศียรกลาง หมายถึง สยามส่วนกลาง คือ ภาคกลาง เศียรซ้าย หมายถึง ส่วนเหนือ เศียรขวา หมายถึง ส่วนใต้ ส่วนล่างซีกซ้าย เป็นรูปช้างเผือก หมายถึง บรรดามลาวประเทศ ส่วนล่างซีกขวา เป็นรูปกริช หมายถึง หัวเมืองมลายู (มาเลเซีย) ซึ่งอยู่ในขอบขัณฑสีมาในรัชสมัยนั้น แต่บางท่านก็ตีความรวมทั้งช้างเผือกและกริชว่า หมายถึง ราชสมบัติอันยิ่งใหญ่ เหนือโล่ขึ้นไปเป็นรูปจักรและตรี อันหมายถึง พระบรมราชวงศ์จักรี อยู่ภายใต้พระมหาพิชัยมงกุฎ โดยมีฉัตร 7 ชั้นอยู่ 2 ข้าง ซึ่งพระมหาพิชัยมงกุฎและฉัตรนี้เป็นสัญลักษณ์ของความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ทางด้านซ้ายของโล่เป็นรูปคชสีห์แบกพระแสงกระบี่อาญาสิทธิ์ อันหมายถึง ตราของทางฝ่ายทหาร ซึ่งถือว่าเป็นหน่วยงานหลักในการผดุงรักษาประเทศ ทางด้านขวาของโล่เป็นรูปราชสีห์แบกพระแสงดาบอาญาสิทธิ์ อันหมายถึง ตราของฝ่ายพลเรือน คือ มหาดไทย ซึ่งเป็น 1 ใน 2 ของหน่วยงานที่เป็นหลักในการรักษาประเทศนั่นเอง หม่อมเจ้าประวิตร ชุมสาย จึงได้นำเครื่องหมายของทั้งสองหน่วยงานมารวมไว้ในตราแผ่นดินนี้ด้วย |
|
รอบโล่เป็นพระสังวาลย์ของพระมหากษัตริย์ห้อยไว้ นอกจากนี้ยังมีเครื่องพระราชกกุธภัณฑ์ประดับอยู่ในตราแผ่นดิน คือ ฉลองพระบาทอยู่ใต้ฉัตรทั้งสองข้าง และพระแส้จามรีอยู่คู่กับพระแสงกระบี่อาญาสิทธิ์ทางด้านซ้าย ส่วนพระแสงดาบอาญาสิทธิ์ทางด้านขวามีพัชนีฝักมะขามอยู่คู่กัน ทั้งหมดนี้ตั้งอยู่บนแท่นสี่เหลี่ยม ด้านล่างของแท่นมีแถบผ้าพริ้วอยู่ จารึกคาถาบาลี ว่า สพเพ สงฆ ภูตาน สามคคี วฑฒิ สาธิกา พร้อมทั้งมีพระฉลองภูษาเต็มยศของพระมหากษัตริย์คลุมโอบจากเบื้องหลัง ส่วนด้านหน้าสุดจะมีคำว่า พิทักษ์สันติราษฎร์ อยู่บนแถบผ้าพริ้วด้วย |
|
จะเห็นได้ว่า ความสมบูรณ์ของตราแผ่นดินนี้ได้รวมภาพเกี่ยวกับอิสราธิปไตยของชาติไว้อย่างครบครัน คือ หมายถึง ความเป็นชาติเอกราชและมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นองค์พระประมุขของประเทศ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ใช้เป็น ตราแผ่นดิน |
|
ตราแผ่นดินนี้ได้ใช้มาจนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เท่านั้น ก็มีพระราชประสงค์ให้ใช้ตรา พระครุฑพ่า เป็นตราแผ่นดินมาจนทุกวันนี้ ปัจจุบันหน่วยงานที่ใช้ตราแผ่นดิน หรือ ตราอาร์ม เป็นตราประจำหน่วยงานมีเพียงไม่กี่หน่วยงานเท่านั้น เพราะถือเป็นหน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 เพียงตัดคำว่า พิทักษ์สันติราษฎร์ ออก เว้นแต่สำนักงานตำรวจแห่งชาติเท่านั้นที่ยังคงใช้ตราแผ่นดินหรือตราอาร์ม เป็นตราหน้าหมวกของข้าราชการตำรวจทุกนาย |
|
พันตำรวจโทหญิง พาฝัน สิทธิ์สงวน |
|
สารวัตรฝ่าย 2 กองสารนิเทศ เรียบเรียง |
| |
| 
